‘Ja. Bijna elke avond was er voor ze in slaap vielen vanwege hun alcoholinname wel geschreeuw te horen.’
‘Een heel andere vraag. Hoe vond je het toen je merkte dat Nathan die avond van Jacobs feestje flink aangeschoten was?’
‘Het is niet aan mij om daar een mening over te hebben,’ klonk het koel en afstandelijk uit de mond van Richard.
‘Is dit een masker, waarachter je je verbergt nu?’
‘Nee. Misschien klinkt het zo maar iedereen mag doen wat hij of zij zelf wil.’
Max liet de woorden even op zich inwerken en kwam toen met een vraag die hem hopelijk meer duidelijkheid zou verschaffen. ‘Bedoel je daarmee te zeggen dat naar jouw mening iedereen mag doen wat hij of zij wil, zolang ze er maar niemand anders de dupe van laten worden?’
‘Ja. Dat is mijn bedoeling. Als ik zou merken dat hij Nancy zou slaan of iets anders zou aandoen vanwege een drankprobleem, dan zou hij mij tegenkomen.’
‘Ik begrijp het. Gelukkig heeft Nathan enorme wroeging gehad na dat incident.’
‘Echt?’
‘Ja. Hij vond het “heel lullig”, zijn woorden niet die van mij, dat hij niet in staat was geweest om Nancy te beschermen. Dat hij dat aan jou moest overlaten.’
‘Ik ben blij dat het hem aan het denken heeft gezet.’
‘En hij heeft het niet bij denken alleen gelaten. Het is vanaf dat moment zijn voornemen om als ze samen uitgaan niet meer dan één alcoholisch consumptie te nemen en Nancy heeft me verteld dat hij zich daaraan houdt.’
‘Goed voor hem,’ sprak Richard met iets van bewondering in zijn stem. ‘Maar … ?’ Ineens vielen er bij hem allerlei dingen op hun plek. Daarom wilde Nathan dus nooit een cent hebben voor het onderhoud van zijn auto en daarom was zijn tank altijd gevuld als hij vrijdags naar huis reed.
Max liet een brede glimlach op zijn gezicht verschijnen en toen hij er ook een bij Richard zag opkomen, wist hij dat de jongen op zijn niet afgemaakte vraag geen antwoord meer nodig had.
Edith kwam weer binnen en Max praatte haar heel snel bij.
‘En hoe ging het verder, Richard?’
‘Naar omstandigheden redelijk goed. Op high school probeerde ik hen zover te krijgen dat ze Stan opnieuw zouden laten testen om te kijken wat er precies met hem aan de hand was maar ze wilden er geen geld aan uitgeven. De eerste test had hen genoeg gekost, zo kreeg ik te horen. Hij liet ons met rust. We deden onze klussen en ik zorgde ervoor dat Stan ze goed uitvoerde door hem daarin te begeleiden. Nu doet hij de klussen zelfstandig omdat ik hem elke avond aangeef wat hij de volgende dag moet doen. Het enige dat hij zelf moet doen is zijn computer opstarten en kijken wat de volgorde is waarin hij iets moet doen en dat lukt hem goed. Ik heb high school sneller gedaan dan anderen. Ik was een goede leerling.’
‘Je bent een goede leerling,’ verbeterde Max hem. ‘Je slaagde cum laude. Je was de beste leerling van je jaar en had de speech mogen houden maar wilde dat niet.’
‘Ik wilde niet dat zij zouden komen. Had ik die speech gegeven dan was er de kans dat zij zouden zijn gekomen. Dan hadden ze wellicht ineens interesse, en die mogelijkheid ontnam ik hen bewust. Na high school ging ik aan het werk. Ik wilde geld verdienen om voor Stan en mij een nieuwe toekomst ergens te kunnen beginnen. Ik pakte alles aan wat er maar te doen was. Het maakte me niet uit wat het was. Zo leerde ik Monterey kennen omdat ik er een paar keer was geweest voor een koeriersklus vanuit Vancouver en Victoria. Hij wilde dat ik kostgeld betaalde en dat deed ik. Niet zoveel als hij wilde maar dat wat hij vroeg was gewoon te gek voor woorden. Ik was niet van plan hun hobby’s te bekostigen. Ze waren bijna elk weekend op het vaste land om casino’s te bezoeken en bleven dan het hele weekend weg.’
‘Begonnen ze daarmee toen jij klaar was met school?’
‘Nee. Veel eerder al. Sorry dat ik de tijdlijn even uit het oog verloor. Ze deden dat al toen ik naar het eerste jaar van high school ging.’
‘En ze lieten jullie de weekenden helemaal alleen?’
‘Ja,’ antwoordde Richard met een brede glimlach op zijn gezicht, ‘maar wij vonden dat niet erg. Het was heerlijk om helemaal alleen thuis te zijn. Het voelde als vrijheid. Volledige vrijheid. Als we er zeker van waren dat zij weg waren viel er een heel stuk spanning van ons af. Deden we wat wij wilden. Gingen we overdag naar zee en wandelden we hele dagen door de bossen. We sliepen met mooi weer dan ergens onderweg in een oud tentje, en ook wel in onze tuin. Een te gekke tijd gewoon.’
‘Een tijd ook om op adem te komen zeker,’ gaf Edith haar verwachting weer.
‘Ja. Opladen voor een nieuwe week stressen. Zorgen de conflicten te vermijden. Langs elkaar heen leven. Af en toe waren er nog wel botsingen. En af en toe moest ik voor Stan of mezelf nog wel eens geweld gebruiken. Verbaal geweld kwam vaker voor en daarin werd ik een meester, jammer genoeg.’
‘Dat kan ik me voorstellen. Maar je had geen keuze, Richard. Je moest wel. Je moest hen bestrijden met hun eigen middelen.’
‘Zo voelde dat ook voor mij. Het was de enige manier om met hen om te gaan.’
Max zag hoe Richard opnieuw een diepe zucht slaakte en hoorde toen hoe hij verder ging. Richard vertelde hoe het na ruim drieënhalf jaar werken toch mis was gegaan. Toen hij op een vrijdagmiddag thuis was gekomen, vond hij zijn kamer compleet overhoop gehaald en de vloer gedeeltelijk opengebroken. Het geld dat hij had verdiend en verborgen, was weg. Van hen beiden geen spoor. Normaal was het zo dat ze pas in de avond weggingen op vrijdag maar nu waren ze al eerder weggegaan. ‘Al onze plannen waren in duigen gevallen. Tijd om nieuwe te maken.’
‘Maar,’ vroeg Edith, ‘waarom bewaarde je dat geld op je kamer en niet op een bankrekening?’
‘Die hadden ze al eens geplunderd. Ik had, heel veel jaren daarvoor, eens op eigen houtje een bankrekening geopend. Geen probleem toen. Ik weet niet hoe oud ik toen was maar ik liep met mijn spaarpot het filiaal van de bank binnen in het dorp en opende een rekening. Op de een of andere manier zijn zij daar achter gekomen en hebben het toezicht op de rekening bedongen omdat ik minderjarig was. Waarschijnlijk hadden ze daar het recht ook toe. Ik weet het niet.’
‘Maar het geld was op een gegeven moment weg.’
‘Ja. Toen ik een keer iets nodig had voor Stan en mij was er niets meer. En die tweede keer was ook alles weg. Nieuwe plannen dus.’
‘Meteen? Voelde je je niet verslagen? Wilde je geen verhaal halen?’
‘Er was geen verhaal te halen. Ze waren weg toen ik thuis kwam. Praten met hen zou sowieso niets opgelost hebben. Ze zijn gewoon niet te benaderen. Zeker niet nadat wij zoveel jaren zo met elkaar hadden geleefd. Het geld is vast en zeker nog datzelfde weekend voor het grootste gedeelte of helemaal in rook opgegaan in de een of andere illegale goktent. En dus wist ik dat me niets anders te doen stond dan opnieuw te beginnen. Nieuwe plannen maken. Plannen die me hierheen leidden. Ik koos heel bewust voor Monterey omdat het ver weg was. Ik had naar Seattle of Portland kunnen gaan maar ik wist dat hij daar wel eens geweest was voor seminars en dat soort dingen.’
‘Je wilde heel duidelijk een echte afstand scheppen,’ gaf Edith haar gevoel weer.
‘Ja. Ik wilde echt weg bij hen. Afstand nemen van. Weg uit … nou ja … gewoon weg. Het meest moeilijke was dat ik Stan … dat ik Stan achter moest laten.’ Richard begon opnieuw te huilen maar vermande zich. ‘Maar het moest. Het kon niet anders. Ik zag geen andere manier. Enorm lang heb ik nagedacht over andere mogelijkheden maar … ik zag ze niet. Ik moest afstand nemen van hen en het moest een flinke afstand zijn. Ze mochten er absoluut niet achter komen waar ik was. En daarom werd het Monterey. Het aan Stan uitleggen was vreselijk moeilijk. Hij was enorm boos. Verdrietig ook. Onze plannen waren mislukt en ik kwam meteen met een nieuw plan. Een plan dat hij vreselijk vond. En logisch wat het zou betekenen dat hij er doordeweeks alleen voor stond. Het duurde echt tijden voordat hij ermee instemde. Maar dat hij ermee instemde was belangrijk voor mij. Ik wilde het niet zonder hem doen. Ik schreef me hier in Monterey in om een opleiding te gaan volgen met de bedoeling om met een vakdiploma een eigen bedrijf te starten. Fred
Quintana heeft me onlangs een prachtig aanbod gedaan. En daar denk ik nu over na.’
Richard liet een stilte vallen en Max vroeg aan: ‘Wil je ons over Freds aanbod vertellen?’
‘Hij wil graag dat ik, zodra ik gediplomeerd ben, zijn bedrijf overneem. De eerste vijf jaar werk ik dan voor hem in loondienst en daarna koop ik het van hem en mag ik in termijnen afbetalen.’
Max was onder de indruk van zoveel voortvarendheid. ‘Zooo, dat is een mooie deal.’
‘Ja. Er was al heel snel over en weer sprake van vertrouwen tussen ons.’
‘Vond je dat niet bijzonder? Het vertrouwen van een volwassene?’ wilde Edith weten.
‘Nee. Niet alle volwassenen zijn zoals zij zijn. Ik ben gelukkig niet wantrouwig tegenover de rest van de wereld geworden.’
‘Dat had zo maar gekund, Richard,’ was Max van mening.
‘Zou kunnen. Voor mij … voor mij gaat dat niet op. Wel ben ik … minder snel openhartig maar dat hebben jullie wel gemerkt. Ik heb heel weinig prijsgegeven over mezelf. Ook bij directe vragen van bijvoorbeeld Nancy en anderen op school heb ik heel vaak een antwoord ontweken. En dat vind ik jammer. Een eigenschap die ontwikkeld is door de thuissituatie, denk ik.’
‘Was je ook bang dat ze met je nieuwe plan roet in het eten zouden gooien?’
‘Ja! Echt wel! Juist daarom koos ik ervoor om flink ver weg te gaan. Heb ik mijn inschrijving zelf geregeld en niet laten doen door iemand van mijn oude school, iets dat gebruikelijk is. Zolang niemand daar iets weet van wat ik nu doe, ook vanwege dat ons-kent-ons, voel ik me een stuk veiliger.’
Max voelde zich ineens ongerust. Had hij met zijn navragen bij Richards oude school nu de jongen en zijn broer in de problemen gebracht?
‘Het geeft niet, Max,’ reageerde Richard toen hij de bezorgdheid op het gezicht van Max opmerkte en begreep waarom hij zich ongerust maakte.
‘Het spijt me. Ik had beter moeten nadenken voor ik contact opnam.’
‘Het is goed. Je hebt het met de beste bedoelingen gedaan. Jouw intentie was goed.’
Nog steeds was Max ervan overtuigd dat hij het anders had moeten aanpakken en voelde hij zich vervelend. Maar toch ging hij verder. ‘En Stan?’
‘Voor hem is de situatie nog het meest rot. Hij zit er nog steeds middenin maar ik kan hem daar nu nog niet weghalen. Hij is nog minderjarig en valt onder hun voogdij en bovendien heb ik geen geld om voor hem te zorgen. Ik werk zoveel als ik kan en geef zo weinig mogelijk uit om flink wat geld te kunnen sparen.’
Een nieuwe diepe zucht interpreteerde Max als het einde van dat wat Richard wilde vertellen. ‘Dank je, Richard, dat je dit allemaal met Edith en mij hebt willen delen. Het is een heel aangrijpend verhaal. Voor mij zijn er nog een aantal onduidelijkheden maar die moet ik eerst op een rijtje zien te krijgen en daar heb ik een paar uurtjes voor nodig. Maar dat niet nu. Het is voor ons alle drie denk ik tijd om te gaan slapen. Wil je hier blijven logeren, zoals Edith eerder voorstelde?’
‘Nee. Als het kan heb ik liever dat je me naar huis brengt.’
‘En dan wil je morgen zeker naar Stan?’ vroeg Max.
‘Ja. Ik hoop dat jullie beiden begrijpen dat dat noodzakelijk is.’
‘Dat begrijp ik,’ was het Edith die meteen reageerde. ‘Maar ik zou je willen vragen of je mij wilt laten zien hoe je van plan bent de knoopjes van je overhemd los te maken.’
‘Huh?’ luidde de verbaasde reactie van Richard.
‘Gewoon zoals ik het zeg. Maak eens een van de knoopjes van je shirt los.’
Richard probeerde het maar merkte dat hij zijn rechter onderarm absoluut niet omhoog kon krijgen. De vingers afzonderlijk van elkaar bewegen lukte hem ook totaal niet.
‘Houd maar op, lieve jongen. Je arm en je vingers doen niet wat jij wilt. En dat zal morgen alleen maar erger zijn. En dus heb je hulp nodig. En dus lijkt het mij handiger dat je toch hier bij ons blijft. Alsjeblieft, zet die zelfstandigheid die je in de loop der jaren hebt moeten leren even aan de kant en laat je helpen door ons. Hier bij ons ben je veilig en mag je gebruik maken van dat wat je aangeboden wordt.’
‘Maar morgen dan? Stan?’
‘Ik ken Max lang genoeg om te weten dat dat een van de dingen is waar hij op doelde. Dingen waarover hij nog duidelijkheid wil krijgen. Wij hebben jouw verhaal niet zomaar aangehoord. Ik bedoel, niet aangehoord om er niets mee te doen, Richard. We willen jou en Stan helpen. En dat betekent voor dit moment dat we jou een bed aanbieden en zorg voor de nacht. En morgenvroeg zien we verder. Dan heeft Max tijd gehad om na te denken.’
‘In de nacht.’
‘Ja, Richard. Ik heb nooit veel slaap nodig gehad. Je kent het zelf. Maar bij jou is het iets geweest dat jij je hebt aangeleerd omdat je veiligheid moest garanderen voor jezelf en voor Stan. Bij mij is het iets wat ik altijd al heb gehad. Een paar uurtjes slaap en ik ben weer zo fris als een hoentje. En dus ga ik straks eventjes naar bed maar niet voor al te lang. Ik wil ons gesprek nog een keer doorlopen, kijken waar mijn vragen op uitkomen en bezien wat wij voor Stan en jou kunnen betekenen. Ik heb je niet voor niets aan het praten willen krijgen, jongen, en jouw situatie is er een die veranderd moet worden want anders gaan jullie er aan onderdoor. Jouw plan is prima maar ik voorzie dat het nog wel een tijdje duurt voor je Stan hierheen kunt halen en ik vraag me af of dat goed is.’
‘Dus … jullie … jullie willen echt helpen?’
‘Ja. Het zit ons in het bloed, Richard. Noem het maar een afwijking maar wij willen helpen als dat nodig is en als wij de mogelijkheden daartoe zien.’
‘En jullie denken een oplossing te hebben?’ vroeg Richard terwijl hij eerst Edith en vervolgens Max aankeek.
‘Het staat me nog niet helemaal duidelijk voor de geest wat ik moet doen maar de eerste stappen beginnen zich al af te tekenen, hier in mijn hoofd,’ zei Max en hij tikte tegen de zijkant ervan. ‘Het lijkt me goed dat je nu gaat proberen te slapen. Oké?’
Richard gaf zich gewonnen. Het knoopjesoffensief van Edith was al een heel duidelijk signaal geweest maar het feit dat er daadwerkelijk hulp geboden zou worden, hulp die hij zo lang had moeten ontberen, was dat nog veel meer. Er blonken tranen in zijn ogen. ‘Het spijt me dat ik jullie hierbij betrokken heb.’
‘Nee, je zegt het niet goed, Richard,’ begon Edith uit te leggen. ‘Jij hebt ons hierbij niet betrokken. Max wist dat er iets niet goed zat en heeft je uitgedaagd. Samen hebben we hierover al menigmaal gepraat. Aan de keukentafel vaak. Geprobeerd ons voor te stellen wat er aan de hand zou kunnen zijn. Maar … we konden tekenen en inkleuren wat we wilden maar echt werd het nooit. Tot Max je hier uitnodigde en probeerde je aan het praten te krijgen. Toen dat lukte, was niet jij degene die ons hierbij betrok maar waren wij degenen die ons lieten betrekken bij jou en je broer. Misschien taalkundig niet helemaal juist maar ik denk dat je wel begrijpt wat ik bedoel te zeggen.’
‘Ja. En dan kan ik alleen maar dankjewel zeggen. Ik … ‘
‘Je bent bekaf, Richard. Na al die jaren ben je toe aan rust, aan geborgenheid die jou nooit is geboden. Die je is onthouden! Open je handen en laat ze vullen door ons. Door mensen om je heen die jou een goed hart toe dragen. Die … ‘
‘Die van je houden,’ vulde Max aan.
‘Dank jullie wel,’ zei Richard terwijl de tranen over zijn wangen liepen. ‘Volgens mij heb ik nog nooit zoveel gehuild als vandaag.
‘Dat kon je ook niet. Je hebt altijd geweten dat je sterk moest zijn. Je wist dan wel niet de betekenis van je naam maar je hebt er wel altijd naar gehandeld. En nu … nu mag je eindelijk je harnas afleggen en rust nemen. Mag je dingen even aan anderen overlaten. Kom, tijd om te rusten. Heb je er problemen mee dat Edith je helpt met uitkleden wan… ‘
‘Nee. Edith is een verpleegkundige en een goede. Geen probleem voor mij.’
‘Er is nog één ding dat je moet doen,’ merkte Max op. ‘Je hebt nog geen nieuwe telefoon. Toen je met Stan sprak vertelde je hem dat je een nieuw toestel zou kopen. Ik neem aan dat je dat bij Fred wil doen en dus zal ik dat zo snel mogelijk laten regelen door iemand. Maar voor nu lijkt het me het beste dat je vanaf mijn telefoon even een SMS stuurt aan Stan dat hij mijn nummer moet bellen als er iets is. Jij neemt straks mijn telefoon gewoon mee zodat jij hem kunt opnemen als hij mocht bellen. Zodra jij een nieuwe telefoon hebt, stuur je hem een bericht dat hij jouw nummer weer kan bellen.’
Richard knikte. Het was hem duidelijk. Met de vingers van zijn rechterhand een bericht intikken zou niet lukken, dat had Edith net bewezen, en daarom probeerde hij het met links. Het ging onhandig en traag omdat hij puur rechts was maar uiteindelijk lukte het hem toch, verstuurde hij het bericht en even later kwam er een SMS retour. Gelukkig, Stan had het begrepen. ‘En als je het goed vindt zal ik het nummer van Stan in je contactlijst zetten zodat je het kunt herkennen als hij mocht bellen. Hij doet dat nooit maar … gewoon voor de zekerheid. Als ik dan even niet in de buurt van de telefoon ben, dan weten jullie in elk geval wie er belt en kunnen jullie voor mij opnemen.’
* * *
‘Denk je dat hij zal kunnen slapen?’ vroeg Max vanuit het bed toen Edith, gekleed in haar nachtjapon, hun slaapkamer binnenkwam.
‘Ik hoop het maar ben bang van niet. Net als iedereen heeft hij zijn vaste gewoontes. Hij draagt altijd een T-shirt in bed en we hebben het geprobeerd maar het lukte gewoon niet. Zijn arm kan hij steeds slechter gebruiken, zo lijkt het. En dus draagt hij nu een pyjamajasje. Verder vertelde me dat hij altijd inslaapt op zijn rechter zij en daarop kan hij nu niet liggen. Dus … dat wordt grotendeels wakker liggen, ben ik bang. Ik heb de bel bij hem neergelegd.’
‘Heb je eraan gedacht om er nieuwe batterijen in te doen?’
‘Ja, schat, dat heb ik gedaan.’
‘En, Miss Marple, heb je een parallel die je kunt toepassen op Richard?’
Edith glimlachte naar hem terwijl ze onder het dekbed kroop. ‘Ik denk aan Toby. Het is niet helemaal vergelijkbaar maar er zijn wel veel overeenkomsten. Zijn moeder werd toen haar man het gezin verliet instabiel en Toby deed alles wat hij kon om ervoor te zorgen dat het gezin bij elkaar bleef. Hij was er bang voor dat als zijn moeder zou moeten worden opgenomen zijn broertje, zusje en hij van elkaar gescheiden zouden worden.’
‘En net als Richard viel hij op omdat hij ondanks de moeilijke situatie thuis altijd zijn huiswerk af had, altijd zijn uiterste best deed om juist niet op te vallen. Hij zorgde voor de boodschappen, deed de was, zorgde ervoor dat Leo en Judith smetteloos naar school gingen.’
‘En was zo gesloten als een oester. Vertelde nooit wat er thuis speelde.’
‘Tot hij in het ziekenhuis kwam met een gebroken arm en jij bij hem bleef wachten op zijn moeder die maar niet kwam.’
‘Ja. En wat hebben wij dat gezin goed kunnen bijstaan.’
‘We deden goed werk, lieverd.’
‘En nog steeds. Een nieuwe taak voor ons beiden. Denk je dat we het ook dit keer tot een goed einde kunnen brengen?’
‘Ja. Maar er is nog wel heel veel onduidelijk voor mij. Iets waar ik straks over na ga denken en waar ik Toby bij nodig heb in de uitvoering. Een mooie bijkomstigheid. Kun jij het aan om de komende dagen voor Richard te zorgen of moeten we er iemand bijhalen?’
‘Zeg! Wat denk je wel niet van mij, Max Drummond!’
‘Dat je net als ik ouder wordt, lieverd, en dat we niet meer alles kunnen wat we altijd gedaan hebben.’
‘Daarvan moet ik eerst het bewijs nog zien, oude man!’
* * *
Richard sliep. En zoals vaker gebeurde, als het hem echt lukte om diep in slaap te vallen droomde hij. De pijn vanwege de val in de fietsenkelder en de emotionele uitputting ten gevolge van dat wat hij aan Max en Edith over zijn leven had verteld, hadden er uiteindelijk voor gezorgd dat hij toch in slaap was gevallen. Op de logeerkamer had Edith hem moeten helpen. Ze had de knoopjes van zijn shirt losgemaakt en ook de riem, knoop en rits van zijn broek. Hij had het niet eens geprobeerd. Daarna had hij zich met één hand gewassen. Dat was best goed gegaan eigenlijk. Voordat hij zijn tanden had kunnen poetsen had Edith weer hulp moeten verlenen want het opzetborsteltje op de elektrische tandenborstel krijgen was met één hand onmogelijk. Slapen deed hij altijd in een T-shirt en wijde boxer. Beide waren uit een kast gekomen. De boxer paste hem prima. Edith had gezegd dat het kleren waren van hun kleinzoons. Het T-shirt aankrijgen was een probleem geweest en dus had Edith als alternatief een pyjamajasje voorgesteld. Hij had het prima gevonden. Ze had een bel naast zijn bed neergelegd en hem laten beloven dat hij het zou gebruiken als het nodig was. Met een “welterusten” had ze hem alleen gelaten en had hij geprobeerd om in slaap te komen. Het wilde niet lukken. Een pyjamajas zat anders: raar. Bovendien sliep hij altijd in op zijn rechterzij en dus wilde het gewoon niet lukken. Ook was hij aan het denken geslagen. Dat wat hij verteld had was hij gaan evalueren. Had hij alles goed onder woorden gebracht? Was het niet te chaotisch geweest, de manier waarop hij het verteld had? Af en toe was hij heen en weer gesprongen in de tijd. Had dat het moeilijk te volgen gemaakt? De rol van Beatrice had hij niet helemaal goed uitgelegd. Waarom niet? Probeerde hij haar te beschermen? Was er kritiek geweest van Edith en Max? Misschien hadden ze het niet gezegd maar … was het er wel geweest? Hadden ze het vreemd gevonden dat hij niets gedaan had toen zij het geld van zijn bankrekening hadden gehaald? Hij had het niet kunnen voorkomen. Hij was nog maar acht of zo geweest en had niet geweten wat te moeten doen. Opstaan tegen zijn vader had hij niet gedurfd. En die tweede keer toen het geld uit zijn kamer was gestolen, was het voor hem niet mogelijk geweest om ook maar iets te doen. Ze waren weg geweest. Op het moment dat hij thuiskwam en de ravage had gezien was er pure woede geweest. Woede die ervoor had gezorgd dat hij met zijn honkbalknuppel nog het een en ander kapot had geslagen. Het deed er niet toe. Niet op dat moment. Toen had hij zich eindelijk eens kunnen laten gaan maar hij wist ook dat hij zich snel weer onder controle moest zien te krijgen want Stan mocht hem nooit zo over de rooie zien. Hij had Stan altijd voorgehouden dat ze alleen maar geweld mochten gebruiken in antwoord op het geweld van hem of om zichzelf te beschermen. En als hij verhaal zou halen als ze die zondagavond thuis zouden komen … dan was die directe aanleiding er niet. En hij moest voor Stan een voorbeeld zijn. Een voorbeeld dat zij niet waren. Nooit waren geweest. Voor Stan moest hij laten zien dat hij altijd alles onder controle had. Voor hem moest hij een baken in de woeste oceaan van hun leven zijn. Stan bouwde op hem en hij was verantwoordelijk voor zijn broer. Bovendien … stel je voor dat hij wel geweld zou gebruiken en hem in elkaar zou rossen … wat dan? Stel dat hij aangifte zou doen? Dan zou het mogelijk zijn dat hij gevangenisstraf zou krijgen voor het mishandelen van … van hem. En dan zou Stan er echt helemaal alleen voor hebben gestaan. En door dat alles bleef hij klaarwakker. Ook begon zijn rug pijn te doen van het roerloos moeten blijven liggen. Want wilde hij af en toe bewegen, dan schoot de pijn er meteen in. Met grote tegenzin had hij op de bel gedrukt. Edith was vrijwel meteen gekomen en had hem voor een keuze gesteld: slapen op hun slaapkamer in een bed met verstelbare bodem of in de woonkamer in een van hun relaxstoelen proberen in slaap te vallen. In beide gevallen zou hij halfzittend kunnen slapen. Hij had gekozen voor de woonkamer omdat hij de Drummonds niet uit hun eigen bed wilde verjagen. Na een tijdje was hij in de stoel in slaap gevallen en meteen heel diep weggezakt. Hij droomde. Een droom die hij liever niet droomde. Het was een van zijn twee nachtmerries. En dit keer degene die hij het meest vreesde. Die tweede angstdroom ging over Stan. Hij droomde dat Stan door hun eeuwige tegenstander, door hem, werd aangevallen en dat hij het zag gebeuren maar onmachtig was om in te grijpen. En net als in de droom waarin hij zelf met hem vocht, bleef er ook van Stan niets anders over dan een hoopje stof dat vervloog in de wind. Met een schreeuw was hij wakker geworden en had meteen gemerkt dat hij kletsnat van het zweet was. Het pyjamajasje kleefde hem aan het bovenlijf. Hijgend bleef hij liggen in de stoel en merkte dat zijn ademhaling heel moeilijk ging. Het licht ging aan en Max en Edith kwamen de woonkamer binnen. Zonder dat ze iets vroegen vertelde hij dat hij een nachtmerrie had gehad en lichtte deze ook toe. Max had iets gemompeld maar dat had hij niet helemaal begrepen. Hoewel hij het vreselijk warm had, had Edith hem toegedekt. Eerst begreep hij dat niet maar toen ze even later met een nieuwe pyjamajas terugkwam, snapte hij haar bedoeling. Ze wilde niet dat hij kou zou vatten. Haar moederlijke verzorging roerde hem en langzaam begon hij te huilen.
‘Het geeft niet, Richard. Verzet je er niet tegen,’ zei ze tegen hem.
‘Het spijt me dat ik jull… ‘
‘Ook dat is niet nodig, Richard. We hebben afgesproken dat we voor jou zullen zorgen en ook dit hoort daarbij.’
Terwijl Edith hem had gewassen, afgedroogd en weer aangekleed had Max voor een kop thee gezorgd voor hun drieën. Die dronken ze op terwijl hij antwoord gaf op een vraag van Max.
‘Wat mijn plan was?’
‘Ja, jou een beetje kennende nu heb ik het idee dat jij altijd hebt geweten wat je uiteindelijk wilt. Of zie ik dat verkeerd?’
Richard vond het mooi om te merken dat Max hem in zo korte tijd al zo goed kende. ‘Mijn streven is altijd geweest om Stan daar in elk geval weg te halen. Met hem ergens ver van huis te gaan wonen en een heel nieuw leven te beginnen. Niemand die ons kent. Niemand die ons linkt aan …’ Richard viel stil.
‘Ik snap het. Gewoon alles achter je laten.’
‘Ja. Een definitieve breuk is op een gegeven moment nodig. Maar dan moet ik wel voor Stan kunnen zorgen. En dat kan ik nu nog niet. Ik woon veel te klein. Ik kan hem nog niet eens laten logeren bij mij. Nou ja … dat zou kunnen maar … ik zou hem dan niet meer kunnen terugsturen. Zoiets zou … ‘ Hij zocht naar woorden.
‘Onmenselijk zijn,’ vulde Edith in omdat alleen dat woord voor haar de lading dekte.
‘Ja. Zo is het. Stan … is bijzonder. Ik heb hem beloofd dat ik hem daar weg zal halen ooit, maar ook heel duidelijk aangegeven dat ik niet weet wanneer. Hij vraagt er gelukkig nooit naar want met die tegenslag dat zij ons geld vonden en inpikten, zijn we gewoon op flinke achterstand gezet.’
‘Ja. Ik begrijp het. Een flinke aderlating moet dat zijn geweest.’
‘Ja.’
En daar hadden ze hun nachtelijke gesprek bij gelaten. Het was tegen drieën geweest dat Edith weer naar bed was gegaan en Max in de stoel naast Richard was gaan liggen. Richard had zich bezwaard gevoeld maar Max had de praktische kant onder woorden gebracht door te zeggen dat hij zo dichtbij zou zijn als Richard opnieuw een nachtmerrie zou krijgen. Die was gelukkig niet gekomen. Regelmatig had hij kleine dutjes gedaan maar echt diep in slaap vallen, wilde niet meer lukken. Toen hij op een gegeven moment naar links keek, daar waar de stoel van Max stond, zag hij dat de stoel leeg was. Hij hoorde geluiden in de keuken. Hij controleerde zijn horloge en zag dat het nog geen half vijf was. Tastend naar de afstandsbediening van de stoel vond hij deze en met een druk op de knop ging de stoel langzaam omhoog naar zittende positie. Dat deed pijn. Vreselijk pijn. Ineens was er meer druk op zijn ribbenkast en tegelijkertijd moest hij hoesten. Dat zorgde voor nog veel meer pijn. Max stond al snel naast hem en legde hem uit dat hij bij een hoestbui niet voorover moest buigen, wat je vaak automatisch wel doet, maar moest proberen zo rechtop te blijven staan of zitten als mogelijk was.
‘Liever staan,’ zei hij, ‘dan heb je namelijk de mogelijkheid om dat wat in je longen zit er uit te hoesten en verse lucht erin te krijgen. Kom, ik haal slippers, een pyjamabroek en een ochtendjas voor je en dan gaan we even buiten wandelen. Het is nog wel donker buiten maar de kou van de nacht is al verdwenen. Het belooft een prachtige dag te worden.’
Met zijn linkerarm om de schouders van Max geslagen liep Richard, nadat Max hem in de gehaalde kledij geholpen had, voetje voor voetje naar buiten. Hij voelde zich een invalide omdat hij niet in staat was zelf te lopen. Gisteravond kon hij zijn shirt niet eens zelf los maken maar nu leek het allemaal nog veel erger. Alles deed hem zeer. En tijdens die hoestbui had hij het idee gehad dat zijn longen uit hun naad scheurden.
‘Goed gelukt, nietwaar?’ zei Max toen ze buiten aangekomen waren terwijl hij Richard glimlachend aankeek.
‘Ja. Maar niet zonder jouw hulp.’
‘Soms heb je hulp nodig, Richard. Denk je dat ik mijn hele leven tot nu toe doorgekomen ben zonder perioden waarin ik me moest verlaten op de hulp van anderen?’
‘Niet?’
‘Nee. Ik denk ook dat dat niemand lukt. Misschien in verhalen maar … niet in het echt. Een griepje kan mij tegenwoordig al flink slopen en dan ben ik echt ziek. En dan voel ik me heel gelukkig dat Edith er is. Zonder haar … zou ik het echt niet redden. En niet alleen als ik ziek ben hoor. Ik heb haar altijd nodig.’
‘Dat moet ook een goed gevoel zijn,’ zo redeneerde Richard hardop.
‘Ja. Voor mij is dat een heel goed gevoel. We hebben voor elkaar gekozen en zijn daar nog steeds blij mee.’
‘Een goed teken.’
‘Ja. Lopen we een eindje door de tuin of blijf je liever hier staan?’
‘Lopen kun je het niet echt noemen wat ik doe dus ik kan beter vragen of het jou nog lukt mij te ondersteunen als ik zou willen lopen.’
‘Ik lijk dan misschien wat fragiel maar ik ben taai. Geen Iers bloed maar wel taai.’
Edith keek vanuit de woonkamer naar het tweetal buiten. Heel voorzichtig liepen ze, over het pad, de tuin in. Richard had zijn goede arm om de schouders van Max geslagen en steunde op hem. Een gevoel van medeleven doortrok haar lijf en ze voelde het kippenvel op haar armen komen. Het gesprek van gisteravond en de nachtmerrie van de jongen van die nacht trok ze zich aan. Ze vond het vreselijk om te horen dat twee kinderen geen echt thuis hadden gehad. Dat een jongen van elf jaar oud zijn vader met een honkbalknuppel had moeten bedreigen om rust te garanderen voor zijn broertje en hemzelf. Vreselijk gewoon. En nu … nu zou dat mogelijk veranderen als Richard zich wilde laten helpen. Want wat haar man ook bedacht mocht hebben, het zou erop uitdraaien dat zij beiden Richard en Stan zouden gaan helpen en daar stond zij helemaal achter. Nu maar hopen dat Richard straks zou inzien dat het een goed plan was.
‘Vind je het niet prachtig?’ zei Max en wees, vanaf het hoogste punt in de tuin, naar de zee.
‘Ja. De zee is prachtig. Thuis gaan Stan en ik ook vaak naar zee. Het maakt niet uit hoe koud het is, we duiken er altijd in.’
‘Stoer, hoor!’
‘Ja. Doe ik mijn naam toch eer aan,’ zei hij terwijl hij naar Max keek.
‘Dat heb je je hele leven al gedaan, Richard.’
‘Gek eigenlijk, maar zo voelt het niet voor mij.’
‘Omdat je niet anders hebt geweten. Het was niet een bewust gedrag dat je vertoonde of een rol die je speelde. Het moest. Kom, we lopen terug want ik wil niet dat je al te moe wordt.’
‘Ik ben nog lang niet moe,’ merkte Richard verontwaardigd op. ‘Mijn verhaal van gisteren was enorm chaotisch. Niet?’
‘Een verhaal zoals jij dat ons vertelde is niet iets dat je keurig geordend kunt vertellen. Er spelen emoties mee. Veel emoties mee en dan krijg je dat er soms maar fragmenten van de werkelijkheid verteld worden.’
‘Was het wel te volgen?’
‘Ja.’
‘Over Beatrice heb ik lang niet alles verteld. Er is meer dat je moet weten.’
‘We hebben tijd genoeg om nog heel veel met elkaar te praten, Richard, het hoeft niet nu.’
Maar Richard had aangegeven dat hij het nu wel wilde vertellen. Het zat hem dwars. Het voelde voor hem alsof er opzet van zijn kant meespeelde en dat voelde niet goed. Beatrice had nadat hij met haar had gepraat meteen aangifte willen doen. Hij had haar tegen gehouden. Gezegd dat hij dat niet wilde, dat hij niemand durfde vertrouwen en dat er daarom een alternatief moest zijn voor het geval het toch niet zou lukken. Ze had hem gevraagd wat hij wilde en hij had onder woorden gebracht dat hij zichzelf zou moeten kunnen verweren, dat hij daarom ook op zelfverdediging was gegaan en dat hij heel veel had geleerd maar … dat het niet voldoende zou zijn om hem van zich af te houden. Ze had het begrepen. Wekenlang hadden ze heel veel met elkaar geoefend. Na de lessen zelfverdediging maar ook tussendoor. Ze wist dat de meeste jongens een honkbalknuppel hadden en had daar gebruik van gemaakt. Ze had hem dat leren gebruik als wapen om zich te verdedigen en als het nodig was hem aan te vallen. Ze had hem voorgehouden dat hij gebruik moest maken van zijn snelheid. “Je bent een ukkie,” had ze gezegd, “en je zult het afleggen tegen zijn kracht en gewicht. Zorg dat je bij hem uit de buurt blijft zodat hij zich nooit op jou kan werpen. Zorg voor ruimtekussen tussen jou en hem. Pak hem op zijn zwakheden. Hij is groot en sterk maar ook lomp en langzaam in zijn bewegingen. Jij moet ervoor zorgen dat je altijd sneller bent.” Hij had zichzelf vergeleken met Jackie Chan en zij had dat een prima voorbeeld gevonden. ‘Na een aantal weken heel intensief oefenen met haar en thuis had ik voldoende vaardigheid en snelheid ontwikkeld om de honkbalknuppel te kunnen gebruiken als mijn wapen.’
‘Je snelheid was ook je wapen tegen die overvallers voor de Kerst, heb ik begrepen van Nancy.’
‘Ja. Ik ben flink veel sterker geworden in de loop der jaren maar zal altijd een ukkie blijven. Moet zorgen dat ik uit de handen van anderen blijf. Zelf het initiatief nemen, als verrassingeffect, en bliksemsnel bewegen zijn de dingen die ik daarvoor gebruik. Maar … ik vraag me nu af … en vannacht ook al wel … is het goed geweest zoals ik het gedaan heb. Heb ik Beatrice niet meegetrokken in een opzet om hem … ‘
‘Kijk naar het doel dat je voor ogen had, Richard. Je wilde dat hij van Stan en van jou zou afblijven. Dat was jouw doel! En Beatrice heeft je daarbij heel goed geholpen.’
‘Ja. Zo heb ik dat destijds ook gevoeld nadat ik hem tegen de grond werkte die eerste keer. Maar later … zijn er vaak bedenkingen gekomen. Had ik niet gewoon eerst moeten afwachten. Eerst aangifte moeten doen en pas dan … ‘
‘Je wantrouwen bleek juist te zijn, achteraf. Nietwaar?’
Richard knikte.
‘En dus heb je het gelijk aan je kant. Was de manier waarop jij het aangepakt hebt de juiste. Denk er niet te veel over na, jongen. Je haalt jezelf alleen maar problemen op de hals als je steeds blijft evalueren.’
‘Ja. Het maakt me doodmoe.’
‘Dat moeten we niet hebben want je moet nog teruglopen naar huis en … ik ruik dat Edith zowat klaar is met het ontbijt.’
‘Dat gaat er wel in, heb ik zo het idee.’
‘Het is een goed teken om te weten dat je eetlust nog volop aanwezig is.’
Aan de ontbijttafel was het eerst stil. Een verplichte stilte want Edith had, nadat ze de met gebakken ei en spek belegde boterhammen van Richard in stukjes had gesneden, voorgesteld om niet te praten tot het eten op was. Ze vond het namelijk zonde om dat koud te laten worden. Toen dat eerste gedeelte van het ontbijt eenmaal achter de kiezen was opende Max het gesprek.
‘Ik heb je gisteravond gezegd dat ik wat dingen op een rijtje moest zetten en dat heb ik gedaan. Er zijn nog heel veel vragen maar die moeten nog wachten. Het meest belangrijke eerst. Het lijkt me verstandig dat je vandaag niet naar huis rijdt.’
‘Maar ik kan Stan onmogelijk een weekend lang alleen laten!’
‘Dat weten we en dat begrijpen we ook helemaal. Daarom wil ik je voorstellen dat we Stan gaan ophalen zodat hij hier samen met jou kan zijn.’
‘Wat?’ Een enorm ongeloof sprak uit de manier waarop Richard dat ene, kleine woordje uitsprak. Het leek alsof hij tolde op zijn stoel. Dat wat zijn oren was binnengekomen resoneerde op de een of andere manier heel erg vreemd in zijn hoofd.
‘We willen jullie beiden graag als gast voor een tijdje,’ lichtte Edith toe.
‘Maar … waarom?’ Nog steeds kon hij het niet geloven.
‘Ik had het zojuist tijdens onze wandeling over helpen en hulp bieden en Stan en jij moeten geholpen worden en wij kunnen die hulp bieden.’
‘Maa… ‘
‘Misschien is het beter om eerst even te luisteren, Richard. Kom dan alsjeblieft met je vragen. Vind je dat goed?’
‘Ja. Sorry. Ik ben lastig.’
‘Nee, dat is het niet. Maar mijn plan moet in werking gezet worden. De eerste dingen heb ik al geregeld maar er moeten nog meer dingen afgehandeld worden en voor sommige is er enige tijdsdruk.’
Richard knikte en luisterde hoe Max zijn plan ontvouwde en hoe hij daar af en toe bij werd geholpen door Edith. Ze waren van plan om Stan naar Monterey te halen zodat hij en zijn broer toch samen konden zijn. Hij vond het een geweldig voorstel maar … wilde ze niet tot last zijn. Bovendien hadden ze al zo veel voor hem gedaan. Nee. Niet denken maar luisteren, sprak hij zichzelf vermanend toe. Hij hoorde dat Nancy onderweg was met een nieuwe telefoon voor hem. Dat hij daarop een videoboodschap moest gaan inspreken voor Stan. Dat Max dan met Nancy en Nathan, die nu nog bezig was met zijn ochtenddienst bij O’Malley maar snel hierheen zou komen, naar Victoria zouden vliegen om Stan op te gaan halen. Wauw, Stan zou het geweldig vinden om te vliegen, schoot het door hem heen. Toen was er een opdracht voor hem. Hij zou Stan moeten bellen en hem zeggen dat hij niet naar school moest gaan maar zich ziek moest melden en thuis moest blijven.
‘Lukt dat, denk je? Zal Stan dat begrijpen en kunnen uitvoeren?’
‘Ja. Dat kan hij. Als ik het hem duidelijk maak, kan hij dat.’
Toen ging het verhaal verder. Hij moest om negen uur in het ziekenhuis zijn om foto’s te laten maken. Alice Jenkins had gisteravond laat nog een afspraak voor hem gemaakt en Edith zou daar met hem heengaan. Best wel goed, vond hij, want de pijn in zijn ribbenkast was vreselijk en hij voelde gewoon dat hij lang niet altijd volledig uitademde omdat dat pijn deed. Misschien had hij toch een rib gebroken. Of ze daar iets aan konden doen wist hij niet, maar het was altijd beter om zoiets zeker te weten. Hij raakte de draad van het verhaal kwijt toen Max het had over ene Jocelyn Harper. ‘Sorry, ik was even afgeleid en begrijp het even niet. Waarom zou zij moeten komen en waarom zou ik met haar moeten praten?’