‘Ik ben langdradig, ik weet het. Sorry. Maar ik probeer het zo duidelijk mogelijk te maken dat het niet mijn gewoonte is om een belofte te breken.’
‘Dat lijkt me wel duidelijk nu,’ luidde Ediths ietwat prikkelige respons.
‘Richard, liefde is prachtig. En zoals Edith al zei moet dat gevierd en beleefd kunnen worden. Verdorie! Ik blijf ook maar herhalen! Nu dan waar ik heen wil. Schrik alsjeblieft niet.’ Heel bewust haalde Max even adem voor hij verder ging. ‘Stan en jij zijn geen halfbroers.’
Richards ogen werden groot en zijn mond zakte open. ‘Wat?’
‘Wat?’ klonk het uit Nancy’s mond.
‘Wat?’ echode Edith om meteen daarna op te staan en te zeggen: ‘En nu heb ik iets sterkers nodig dan koffie.’
Even later kwam Edith terug met een dienblad met daarop glazen en verschillende soorten sterke drank. Uit de stemming in de kamer begreep ze dat de vier na haar weggaan niet verder hadden gepraat. Max keek met een heel lieve glimlach op zijn gezicht naar het tweetal op de bank dat er heel verbouwereerd bij zat. Richard wilde geen drank. Hij had het nog nooit gedronken. Hoewel Edith daar, gezien zijn achtergrond, begrip voor had gaf ze hem te kennen dat je soms voor de shock iets moest nemen. Hij liet zich overhalen. ‘Snel een eerste teug nemen om de schrik, nee beter gezegd de verbijstering, weg te spoelen,’ raadde ze hem aan en ze keek toe hoe hij deed wat ze hem had voorgesteld. ‘En vertel nu eindelijk verder, Max!’ zei ze nadat ze weer was gaan zitten.
‘Jij en ik, Richard, bleven hier achter die vrijdag terwijl de anderen Stan gingen ophalen. Ik had een gesprek met Nick en vroeg hem onder andere om foto’s te maken van jouw gesloopte slaapkamer, van Stan zelf en meer van dat soort dingen, als hij die kon vinden, die als bewijsmateriaal zouden kunnen dienen. Ook vroeg ik hem om te kijken of hij DNA-materiaal van hen kon vinden. Hij vond genoeg, deed het allemaal netjes in plastic zakjes, labelde die en dat heb ik laten onderzoeken. Jij en Stan hebben ook materiaal afgestaan, weet je nog?’
Richard knikte. Het was die eerste zaterdag geweest toen ze hier waren. Toen was ook nog de politie – die getipt was door hun collega’s in Victoria – gekomen om een verklaring op te nemen in verband met de mishandeling van Stan door hem. ‘En? Ga verder!’
‘En uit onderzoek van dat DNA-materiaal blijkt dat zij niet jouw … zijn. Je weet wat ik bedoel. En hij is het ook niet van Stan.’
Een gevoel alsof hij van de bank viel, overviel Richard. Maar meteen was er ook die ene vraag. ‘Maar … hoe zit het dan?’ Hij hijgde. Zijn hart bonkte in zijn keel en hij hoorde Jocelyn zeggen dat het goed was dat iedereen opnieuw even een adempauze nam. Eigenlijk wilde hij dat helemaal niet. Hij wilde antwoorden maar toch … toch luisterde hij naar dat wat ze had gezegd. Hij liet zich door haar kalm uitgesproken woorden meenemen naar die rustige plek binnen in hem zelf die hij door haar had ontdekt. Hij had zijn ogen gesloten en hoorde het toen Max weer begon te praten. Maar dat wilde hij niet. ‘Dus zij beiden zijn niet … ‘
‘Er is geen relatie kind ouder, Richard. Je bent hun kind niet.’
Richard nam nog een flinke teug uit het glas. Het spul brandde, net als de eerste slok, in zijn keel maar het maakte ook dat hij alert en helder bleef. ‘Weet je dat dat een heel grote opluchting voor me is?’
Max keek verbaasd op. Wat hij ook verwacht had, dit niet. Heel snel wisselde hij een blik met Jocelyn. Zij was tijdens een groot deel van het onderzoek zijn vertrouweling en partner geweest. Edith had, net als Richard, niets van het onderzoek willen weten. Jocelyn was op de hoogte van het DNA-gebeuren.
‘Nee,’ merkte Nancy kort op in reactie op Richards vraag. ‘Ik weet niet hoe ik me zou voelen als ik in jouw situatie zat maar of ik opluchting zou voelen?’
‘Ik bedoel … tja … lastig … ik … ik … ‘ Richard staakte zijn stamelen. Misschien was het beter om even helemaal niets meer te zeggen. Maar toch voelde hij zich van binnen heel opgelucht. Heel vrolijk ineens. Was het de drank? Nee! Duidelijk niet. ‘Zoals jullie weten heb ik steeds het woord moeder en vader omzeild. Het bewust niet willen gebruiken. Ik heb hen nooit zo willen noemen omdat zij dat nooit voor mij zijn geweest. Ze waren mijn moeder en vader niet! Zo voelde ik dat en dat is dus de opluchting die ik voel. Ik hoef hen ook niet zo te noemen! Zij zijn mijn ouders niet! En dat ik nu niet weet wie mijn ouders dan wel zijn, doet er voor mij niet toe. Het zijn vreemden die mij afgestaan hebben waarschijnlijk … of zoiets. En dus hoef ik ook hen niet mijn ouders te noemen. Want ook zij doen er voor mij niet toe! Ze maakten nooit deel uit van mijn leven en zullen dat ook nooit doen!’
Max was in tweestrijd. Hij kon Richards opluchting wat betreft zijn niet-echte ouders heel goed voorstellen. Maar … wilde hij zijn biologische ouders ook niet kennen? En … waar bleef die ene reactie. Wanneer daalde het echte gevoel nou in? Opnieuw wisselde hij een blik met Jocelyn. Ze knipoogde naar hem en wees met haar hand naast haar stoel, zodat alleen hij het kon zien, naar Richard. En toen hij keek … toen zag hij dat het kwartje was gevallen.
Ineens leek het of helemaal niets er meer toe deed, voor Richard. Niet de opluchting dat die twee uit Metchosin niet zijn ouders waren. Niet de vragen die er in zijn hoofd waren opgekomen met betrekking wie zijn biologische ouders dan wel waren. Alles was niets, in vergelijking met dat ene … dat prachtige … dat reusachtige … ‘Maar … ?’
‘Ja, Richard?’
‘Als … ‘ hij voelde tranen in zijn ogen opwellen maar tegelijkertijd brak er een enorme glimlach door op zijn gezicht. Zijn mondhoeken schoten omhoog terwijl hij tegelijkertijd ook moest huilen. ‘Ik … Stan … we mogen van elkaar houden … Dit is … geweldig!’
* * *
‘Ja, Richard, dat is geweldig.’ Jocelyn stond op uit haar stoel, liep naar hem toe en trok hem van de bank omhoog. Ze sloeg haar armen om hem heen en knuffelde hem. Ze voelde zijn schokkende lijf in haar armen en hield hem stevig vast omdat ze bang was dat zijn knikkende knieën hem niet zouden houden. Pas toen ze merkte dat hij weer stevig op zijn benen stond, maakte ze haar omarming iets losser. ‘Je mag van Stan houden. En hij mag van jou houden. Geen enkel beletsel, lieve jongen. En … het is niet een professionele houding maar ik ga je kussen. Nou ben ik hier vanavond ook niet als je therapeut, heb ik dat al eens gezegd? Ik ben hier als je vriend. En daarom ga ik je kussen. Je kussen om je te feliciteren met het geluk dat je ten deel is gevallen. En … ik moet een eind maken aan dat geleuter van mij want de anderen willen je vast ook kussen en feliciteren. Ze zoende hem op beide wangen, fluisterde hem iets in zijn oor en keek hem daarna nog een tijdje diep in zijn groene ogen. Ze zag dat hij gelukkig was en hem een “dank je” vormen met zijn lippen.
Amper kon hij het bevatten. Hij mocht van Stan houden en de anderen, ze gunden het hem allemaal. Ze waren zo vreselijk blij voor hem dat hoewel de stroom van tranen even opgedroogd was er toch weer nieuwe tranen kwamen.
‘Gut, kerel!’ verzuchtte Max toen hij als laatste aan de beurt was om Richard te feliciteren, ‘het duurde toch wel even voor je het door had. Niet dan?’
‘Ja. Er waren zoveel dingen die in mijn hoofd zaten dat juist dat ene, dat allerbelangrijkste voor mij, geen ruimte kon krijgen. Maar … dat besef kwam gelukkig wel. Dank je, Max, voor alles wat je voor mij hebt gedaan.’
‘Ho, ik niet alleen hè. Je weet dat ik hulp gehad heb. Heel veel hulp. En dat Jocelyn ook het nodige werk heeft verzet.’
‘Ja. Dat weet ik. En ik ga jullie allemaal, en hij keek de anderen ook allemaal even aan, daarvoor bedanken. Ik weet nog niet hoe maar … dat komt nog wel.’
Max kuste Richard en liet hem toen pas los. ‘Ik houd van je, jongen!’
‘Dat weet ik, Max. Dat heb ik van het begin af aan, die donderdagavond, gemerkt. De liefde. Liefde die Edith en jij mij gaven.’ Na deze laatste opmerking moest hij gaan zitten. Hij voelde dat zijn benen slap onder hem werden. Vermoeidheid? Daar hield hij het op in elk geval. Nee, corrigeerde hij zichzelf ook meteen, dat was het niet. Het waren de antwoorden die ontbraken. Op bijna nog niets had hij een antwoord en … die wilde hij wel hebben. Max?’
‘Ja?’
‘Er zijn nog zoveel dingen die ik wil weten.’
‘Nu?’
‘Hij keek de kring rond. Alleen als jullie ook nog verder willen.’ Hij zag alleen maar knikjes. Dat sterkte hem.
‘Oké. Dan ga ik verder. Jij en ik hebben ooit afgesproken dat ik de vrije hand had in het onderzoek. Toch?’
‘Ja, dat klopt.’
‘We hebben het toen volgens mij ook gehad over mogelijke zijwegen in zo’n onderzoek. Een gevonden element kan tot iets leiden dat je in eerste instantie niet bedoeld had te onderzoeken en … ‘
‘De vrije hand mag duidelijk zijn, Max,’ zei Richard met een glimlach op zijn gezicht en in zijn stem.
‘Toen het DNA totaal niet leek te matchen ben ik verder gegaan. Ik begreep dat je antwoorden zou willen hebben maar … dat betekende wel dat ik een onderzoek zou moeten instellen naar … waar jij vandaan kwam. Begrijp je dat?’
Hij had dat verwacht. En toch was er schrik in hem ineens. Maar … het was toch logisch? Hij moest ergens vandaan gekomen zijn.
Jocelyn zag iets van paniek op het gezicht van Richard dat eerder wat rode blosjes had gehad vanwege de sterke drank en het ingedaalde besef dat hij van Stan mocht houden maar dat nu steeds bleker begon te worden. Ze keek van Richard naar Max en weer terug.
‘Vertel het me. Maar … als ik het niet meer wil horen, zal ik dat aangeven. Is dat goed?
Max knikte. ‘Je moeder … zij heette Victoria, Vicky voor familie en vrienden, Hartman.’
De achternaam. Hij wilde weten hoe je dat schreef en vroeg ernaar. Het bleek niet Amerikaans te zijn en ook niet Duits, toen Max het voor hem spelde. Heel even was hij afgeleid door zijn denken maar de opmerking van Nancy die volgde hoorde hij wel heel duidelijk.
‘Je zegt heette.’
Max knikte en keek naar Jocelyn.
Zij voelde aan wat ervan haar verwacht werd en vroeg Richard om alles even op zich in te laten werken. Daarna benoemde ze dat Max altijd heel zorgvuldig was met de woorden die hij koos en dat hij de verleden tijd niet voor niets had gebruikt.
Richard kende Max goed genoeg. Hij wist wat dat “heette” betekende.
‘Als ik het kort samenvat kan ik me voorstellen dat het voelt alsof je gevoelens, je emoties in een achtbaan zitten. Ik haat achtbanen. Ze gaan over de kop vaak en daar kan ik niet tegen. Zo zou het ook voor jou kunnen voelen. Je ouders die jij nooit ouders hebt genoemd blijken je ouders niet te zijn. Dan is er ineens een echte moeder en die … die is inmiddels overleden en … ‘ Hier werd ze onderbroken.
‘Voor mij voelt het anders.’
‘Spreek het uit, Richard.’
‘Hoe weet je dit allemaal, Max?’ Heel bewust ging de jongen voorbij aan dat wat Jocelyn hem had gevraagd. Hij wilde dit eerst weten.
‘Zij heeft me in de twee gesprekken die ik met haar heb gehad heel goed geïnformeerd.’
‘Sorry hoor, maar nou ben ik de draad weer eens kwijt,’ gaf Nancy blijk van de onduidelijkheid voor haar. ‘Zij?’
‘Mary Donahue,’ noemde Richard de moeder die niet zijn moeder was bij haar naam. ‘Laten we het niet moeilijker maken dan het is. Voor mij hangt aan hen beiden geen gevoel meer. Zij heet Mary en hij heet Shaun. Laten we hen zo noemen vanaf nu om het voor iedereen duidelijk te maken.’ Hij sloeg zijn blik naar beneden, zuchtte diep en keek toen opnieuw de anderen een voor een aan. Zijn blik werd helder. Zijn ogen twinkelden. ‘Het voelt voor mij niet als iets ergs. Niet dus als een achtbaan die over de kop gaat. Ik heb met Mary en Shaun geen band gevoeld. Nooit. En ik heb dat met Victoria Hartman ook niet. Ik kan dat ook nooit gevoeld hebben want zij heeft mij op de wereld gezet en daarna waarschijnlijk overgedragen aan de Donahues. Toch?’
‘Ja. Zo is het gegaan, maar niet helemaal. Wat ik ga vertellen weet ik deels van Mary en voor de rest van de onderzoekers.’ Een vrij lange opsomming van data en gebeurtenissen volgde. In oktober 1988 werkte Vicky Hartman in het universiteitsziekenhuis in New York. Zij leerde voor arts en liep stage op de verpleegafdelingen op dat moment. Zij raakte, waarschijnlijk ongewild, in verwachting. Mary werkte als hoofdverpleegkundige in hetzelfde ziekenhuis. Dat ze elkaar goed kenden was naar voren gekomen uit het ondervragen van ziekenhuismedewerkers die Mary en Vicky hadden gekend. In november staakte Vicky haar opleiding tijdelijk en vertrok met de noorderzon uit New York.
‘Dat vertrek had dus te maken met het feit dat ze in verwachting was,’ memoreerde Richard.
‘Daar lijkt het wel op.’
‘Maar waarom wilde ze verdwijnen?’
‘Ik kom daar straks op terug, als je het niet erg vindt. Oké?’ Max zag Richard knikken en ging verder. ‘Begin december verlieten Mary en Shaun New York plotseling. Collega’s die achtergrondinformatie gegeven hebben verbazen zich nog steeds over dat, zo lijkt het, overhaaste vertrek. Gelukkig moeten mensen zich registreren als ze ergens gaan wonen en daarom doken ze een paar weken later op in Chicago.’
‘Daar ben je geboren, Richard!’ merkt Nancy op.
‘Dat klopt. De geboorteplaats van Richard. Opnieuw hadden de onderzoekers geluk. Er waren nog buren die zich Mary en Shaun wisten te herinneren en wel om de reden dat zij daar in hoge verwachting aankwam. De buren hadden het niet verantwoord gevonden dat het paar in haar toestand nog zo’n lange reis met de auto had gemaakt.’
‘Maar … nu snap ik het niet. Ik ben niet haar kind heb je eerder verteld!’
‘Toneelspel. En er is meer show opgevoerd. Jouw achternaam was Donahue toen je hier kwam maar toen Mary en Shaun in New York woonden heetten ze Sterling. Het is te danken aan Mary’s openhartigheid dat ik jullie dit allemaal kan vertellen.’
‘Maar waarom al dat valse gedoe!’ merkte Edith boos op terwijl ze de snippers van verscheurde zakdoekjes van haar schoot veegde..
‘Zand in de ogen strooien. Zorgen dat sporen goed verdoezeld werden. Daarom werd er toneelgespeeld. De oude buren wisten verder te vertellen dat er voor de kerst een nichtje bij Mary en Shaun op bezoek kwam. En ook dat werd weer onthouden vanwege een zwangerschap. Ook het nichtje, Vicky dus, was hoogzwanger. Op 6 januari werd er een baby geboren. Het nichtje ging na een paar dagen weer weg en was nog steeds in verwachting.’
‘Dat kan dus niet! Richard was haar kind heb je eerder verteld.’
‘Ze waren goed in toneelspelen, Nancy,’ legde Jocelyn kalm uit. ‘Een kussen onder een trui kan een zwangerschap doen vermoeden.
‘Shit! Wat een idioten zeg!’
‘En verder?’ drong Richard aan.
‘Het was dus een wisseltruc als het ware. Vicky bracht jou ter wereld en stond jou inderdaad af aan Mary en Shaun.’
Nancy was nog steeds boos. ‘Weet je waarom ze dat deed?’
‘Gedeeltelijk maar op die vraag hoop ik nog meer antwoorden te vinden. Kom ik later op terug. Een paar weken daarna verhuisden de Sterlings naar Canada. Daar raakten de onderzoekers het spoor bijster. Ook omdat de Sterlings hun naam wijzigden in Donahue. Illegaal, zo weet ik. Alle sporen van hun oude leven werden verwijderd. De reden daarvoor is dat Shaun flinke schulden had. Schulden bij gevaarlijke mensen in New York vanwege het gokken. Hun eigen kapitaal was volledig verdwenen en Shaun stelde Mary voor om helemaal opnieuw te beginnen. Eerst zag zij dat niet zitten maar nadat zij op straat een keer staande was gehouden door iemand die haar erop gewezen had dat zij ervoor moest zorgen dat Shaun over de brug kwam en dat zij anders via haar Shaun zouden dwingen, deed haar besluiten Shauns voorstel met grote tegenzin aan te nemen. Een kind, een nieuw land – haar geboorteland – , een nieuwe naam dat alles
zorgde voor een compleet nieuwe identiteit voor Mary en Shaun in de hoop dat ze zouden kunnen ontsnappen aan de criminele geldschieters die Shaun en dus ook haar in hun macht hadden.’
‘Is het gek dat ik totaal geen medelijden of medeleven voel?’ vroeg Richard gericht aan Jocelyn.
‘Nee. Op dit moment is dat niet mogelijk. Het kan zijn dat dat later misschien wel komt. Maar … zie het absoluut niet als iets dat moet, als een verplichting. Hun leven is dat van hun geweest. Zij hebben hun keuzes gemaakt en daar sta jij volledig buiten.’
Richard pakte zijn glas op en nam een flinke slok. Het spul brandde in zijn keel. Waar hij verwacht had dat het zijn gevoel, want er was wel degelijk iets dat hij voelde en dat was bedrog, zou verdoven deed het dat niet. Het hield hem juist helder en alert. Toen hij het glas opnieuw naar zijn lippen bracht werd zijn arm tegengehouden door Nancy.
‘Hier met dat glas, Richard! Je hebt nog nooit gedronken en daarom doe je nu voorzichtig aan! Hier met dat glas!’
‘Nancy heeft gelijk, lieverd,’ bemiddelde Edith. ‘Een paar slokken voor de schrik is goed maar nu kun je het beter laten staan.’
Met een brede, lieve glimlach gaf hij zijn glas aan Nancy en bedankte haar en Edith voor hun interventie. ‘Ik ben blij dat er zoveel mensen zijn die om mij geven en voor mij zorgen. En ik bedoel dat absoluut niet cynisch. Ik ben eerlijk en oprecht.’
‘Max! Hoe zit het nou precies?’
‘Wat, schat?’
‘Vicky verwachtte een kind. Ongewild, zei je.’
‘Ja. Van Mary heb ik begrepen dat ze van een avondje uit met iemand en het vervolg daarop in verwachting is geraakt. Absoluut niet gewild. Sorry, Richard.’
‘Het geeft niet. Ook hier kan ik de eerdere woorden van Jocelyn op toepassen.’
‘De vader is door Vicky niet aan Mary genoemd. Voor Vicky kwam het ongelegen. Ze zat midden in haar studie die ze wilde afmaken. Maar of dat de echte reden is, weet ik niet. Hopelijk krijg ik nog meer duidelijkheid.’
‘En daarom sloot ze die deal met Mary en Shaun,’ deed Richard een poging het verhaal snel af te maken.
‘Zat er … hmm … moeilijk om de juiste woorden te vinden,’ probeerde Jocelyn een vraag te formuleren. ‘Heeft Mary op die overeenkomst aangedrongen?’
‘Ja. En dat omdat Shaun haar onder druk zette. Ze moesten verdwijnen.’
‘Ik kwam dus ter wereld en toen?’
‘Mary en Shaun verhuisden naar Canada. Daar hebben ze werkelijk het hele land doorkruist. Ergens hebben ze illegaal hun naam en officiële papieren veranderd. Overal hebben ze gewerkt en ondertussen uitgekeken naar een vaste baan en een vaste woonplaats. Na twee jaar werd dat Metchosin.’
‘En Vicky?’
‘Wil je dit weten, Richard?’
‘Je mag het vertellen maar zodra ik stop roep, wil ik dat je ook echt stopt. Mocht ik dan nog vragen hebben dan stel ik ze.’
Max kon prima leven met die nieuwe spelregel. ‘Vicky is niet meer teruggegaan naar New York. Ze heeft haar opleiding afgemaakt in Baltimore. Heeft zich daar gespecialiseerd in kindergeneeskunde en in dat vakgebied echt een uitblinker geworden. Ze heeft boeken geschreven, over de hele wereld gastcolleges gegeven, en noem maar op. Vijf jaar geleden is ze overleden ten gevolge van kanker.’
‘Ahhhh,’ verzuchtte Nancy verdrietig. ‘Als … ‘
‘Ja … als … daar staat dit hele verhaal bol van, zo voelt het voor mij,’ gaf Richard uiting aan zijn gevoel. ‘Als dit … als dat … maar het is allemaal anders.’
‘Maar anders is niet mis,’ meende Jocelyn de ondertoon die ze gemeend geproefd te hebben in de woorden van Richard te moeten ondermijnen.
‘Je liedje.’
‘Niet mijn liedje. Het liedje van Eveline Beumkes dat we kregen van onze vriendin in Nederland.’
‘Ja? En hoe gaat dat dan?’ was Nancy benieuwd.
‘Het gaat zoals het gaat, en het is zoals het is. En loopt het anders dan je denkt … dan loopt het anders en niet mis,’ klonk het dichterlijk uit de mond van Richard. ‘Een mooie, wijze tekst die ik van Jocelyn mee heb gekregen een keer. Een tekst waar ik wat mee kan. Een wijsheid waar ik blij mee ben. Als het anders loopt is het niet per se fout. Het is ook zoals Max en Edith hun kinderen opgevoed hebben. Mij hebben laten zien dat je het woordje ‘fout’ niet zo snel in de mond moet nemen. Het is anders. En zo … is mijn hele leven dus anders gelopen. En absoluut niet mis! Mijn leven … de hele weg die ik gelopen heb, alleen, en met Stan … heeft mij gemaakt tot wie ik ben, heeft ons gemaakt tot wie we zijn.’
‘Wauw!’ Het voelde voor Nancy als een openbaring. ‘Je hebt helemaal gelijk. Ik … nou ja … bij mij is het ook niet allemaal gegaan zoals de bedoeling was. En … eigenlijk heb ik dat ook … nooit gezien als iets dat mis was. Het was anders. Ik werd niet opgevoed door een vader en een moeder maar door een opa en een oma. Zeker anders, maar zeker niet mis. Heel mooi!’
‘Sorry, hoor,’ kwam Edith nadat het een paar tellen stil was gebleven, ‘ik loop de kans dat je “stop” gaat roepen, Richard, maar ik vraag er toch naar. Maar weet dat ik je ingrijpen respecteer.’
Voor Richard was het geen probleem en met een handgebaar gaf hij Edith de ruimte haar prangende vraag te stellen.
‘Vicky is overleden. Maar … zijn er familieleden?’
* * *
Onrust. Dat was wat Richard toen ineens voelde. Zijn hand ging naar de tafel maar … het glas was er niet meer. Gelukkig! Dit soort dingen moest hij zelf aan kunnen, zelf zien op te lossen en er niet zoiets als drank voor willen gebruiken. Moest hij ingrijpen? Nu al? Toen hij weer rechtop zat, zag hij de ogen van Max die op hem gericht waren. ‘Ik denk dat je straks daarop mag ingaan. Ik weet het nog niet. Maar … laat mij alsjeblieft eerst een paar vragen stellen. Dan heb ik ook de tijd, zo denk ik, om na te denken of ik Ediths vraag beantwoord wil hebben. Oké?’ Hij keek naar Max en Jocelyn en Edtih.
‘Prima, Richard, stel je vragen.’
‘Het spijt me, Edith, je moet nog even wachten.’
‘Het geeft niets, jongen, dit gaat over jou. Dit jou gaat aan en jij kiest de manier waarop jij dat wilt doen.’
‘Oké. Mijn eerste vraag gaat over Mary. Max, je hebt diverse keren aangegeven dat jij dingen weet via haar. Hoe is dat zo gekomen? Heb je haar ontmoet? Hoe wist je waar ze was? Euhh… dat zijn eigenlijk al drie vragen.’ Zenuwachtig schoot hij in de lach.
‘Ik ga niet tellen, Richard. Je mag alles vragen wat je wilt. Voor zover ik antwoorden heb, zal ik je die geven. Misschien niet in de volgorde waarin jij de vragen hebt gesteld. Toen Mary haar verklaring afgaf op het politiebureau, de verklaring waarin zij aangaf dat zij ervan wist dat Stan een tijdje bij jou zou zijn, heeft ze aangegeven dat ze zelf ook niet thuis zou zijn. Ze gaf een adres op in Portland en daarbij een Amerikaans mobiel nummer. De dienstdoende politiebeambte heeft het nummer in haar bijzijn meteen uitgeprobeerd om te controleren. Toen Nick later kwam met eenzelfde verhaal, bevestigd door jouw brief, hebben ze Mary nogmaals gebeld om het te checken. Haar adres heb ik van de politie hier gekregen. Jocelyn en ik hebben haar twee keer ontmoet. De eerste keer was kort omdat ze bijna niet aanspreekbaar was.’
‘Drank?’ vroeg Richard.
‘Nee. Eerder het droogstaan. Afkickverschijnselen. Psychische nood.’
‘Shit!’
‘Niet jouw schuld, Richard,’ probeerde Jocelyn hem te laten inzien.
‘Het belangrijkste wat ze me zei was dat ze blij was dat iedereen bij Shaun weg was. Dat het nu veiliger was voor iedereen.’
‘Hoe zit het met dat tijdstip van afgeven van die verklaring?’
‘Dat kwam in het tweede gesprek naar voren onder andere. Het was vooropgezet door haar. Ze wist hoe jij Stan had geïnstrueerd voor noodgevallen: naar boven gaan, deur barricaderen en jou bellen. Ze riep naar Stan dat hij moest doen wat jij hem had opgedragen. Stan handelde daarna maar durfde, met hen in huis, niet te bellen. De volgende ochtend deed ze of ze naar haar werk ging. Ze bleef echter in de buurt ergens. Ik weet niet waar. Maar wel zodanig dat ze de toegangsweg naar het huis in de gaten kon houden. Ze zag Shaun weggaan. Ze zag Nick komen en later wegrijden met Stan. Ze wist dat jij iets geregeld had en ging daarna naar de politie.’
‘Dank je. Duidelijk.’
‘Tijdens dat tweede gesprek hebben we ook het hele verhaal te horen gekregen over Vicky, het opgevoerde toneelspel in Chicago, en jouw geboorte.’
‘Deed dat haar iets?’
‘Ja. Ze is niet ongevoelig, Richard.’
‘Dat bedoel ik ook niet. Sorry, als ik me verkeerd heb uitgedrukt. Maar … ik snap zoveel niet.’
‘Mary had haar probleem, nee, beter gezegd problemen. Het eerste was Shaun. Ze was hopeloos verliefd op hem. Trouwde te jong met hem en kwam er al snel achter dat hij niet trouw was aan haar.’
‘Kerels zijn zulke kloothommels!’ luchtte Nancy haar gemoed.
‘Hij had diverse affaires. Soms kort, soms langer. Ze wist er steeds van maar … was, zoals ik al zei, hopeloos verliefd. Bleef dat ook. Al het verkeerde dat Shaun deed, wist ze wel recht te breien waarbij ze zichzelf vaak de schuld gaf.’
‘Maar dat is toch belachelijk,’ wond Edith zich zichtbaar op.
‘Het komt vaker voor dan ons lief is, Edith,’ gaf Jocelyn aan. ‘Vaak wordt het gedaan om confrontaties te mijden en zo was het ook bij Mary.’
‘Ze kon Shaun niet aan. Hij was … ‘
‘Sloeg hij haar?’ wilde Richard weten.
‘Ja, dat kwam af en toe voor maar wat dat betreft kon ze hem wel aan. Veel erger dan dat was dat hij haar geestelijk mishandelde. Kleineerde. Het andere probleem was dat Mary geen kinderen kon krijgen. Shaun en zij wilden allebei graag kinderen maar het lukte niet. Mary wist zeker dat het aan haar lag en kreeg later na onderzoek gelijk. Vanwege dat praatte ze zijn vreemdgaan goed. Shaun was een man. Hij moest zich bewijzen. Ook haar reden om, zij het met de nodige tegenwerpingen van haar kant, Stan te accepteren als zijn zoon.’
‘Wat een flauwekul zeg!’ verzuchtte Nancy. ‘Als Nathan ooi… ‘ Ze voelde de hand van Richard op haar arm en hield zich stil.
‘Welk bewijs kwam er dat Mary geen kinderen kon krijgen?’
‘Mary’s moeder kon geen kinderen krijgen. Zij en haar man probeerden van alles en nog wat. Uiteindelijk werd er een experimenteel hormoonpreparaat geprobeerd en het lukte. Ze kregen twee dochters.’
‘Een tante die ik nooit heb gekend,’ klonk het schamper uit Richards mond.
‘Ja. Je moeder was de jongste, je tante de oudste. Die experimentele medicatie zorgde ervoor dat de moeder van Mary dus toch in verwachting raakt. Echter …zoals wel vaker met experimentele medicijnen helaas … de gevolgen ervan, de werking op langere termijn, zijn niet in te schatten. Mary en Clare konden beiden geen kinderen krijgen. En dat is naar alle waarschijnlijkheid het gevolg van de behandeling die hun moeder heeft ondergaan.’
‘Zoiets is vreselijk,’ vond Edith en Nancy sloot zich daarbij aan.
‘Maar waarom ken ik haar, Clare bedoel ik, niet?’
‘Clare kon absoluut niet opschieten met Shaun. Ze kon totaal niet begrijpen dat Mary zich zo liet behandelen door hem. En dat leidde uiteindelijk tot een zo heftige ruzie dat de zussen elkaar niet meer wilden zien. Er was jarenlang totaal geen contact. Mary heeft pas dit jaar het contact hersteld.’
‘Maar waarom dit jaar en niet eerder?’
‘Ze voelde aankomen, haar woorden, dat de bom zou barsten.’
‘En wat bedoelde ze daarmee? Want dat snap ik niet,’ reageerde Nancy fel.
‘Ze was zelf niet bij machte om dingen te veranderen. Zag zelf niet een oplossing. Had er de kracht niet voor,’ antwoordde Jocelyn nadat ze een blik had gewisseld met Max. ‘Haar kracht was in de loop der jaren verdwenen. Al haar energie was weg. Ze werkte zich ongans om te zorgen dat het huishouden kon blijven draaien.’
‘Maa … maar hij werkte toch ook!’
‘Mary had ingestemd met het veranderen van identiteit, de wisseltruc met Vicky, het verkassen naar Canada enzovoorts onder de voorwaarde dat Shaun zou ophouden met gokken, de reden van zijn torenhoge schulden in New York, en zijn alcoholgebruik. De eerste tijd ging dat prima. Tenminste, zo dacht ze. Zij werd echter veel in beslag genomen door de zorg voor jou, Richard.’
Richard snoof. ‘Echt?’ cynischer kon het niet klinken.
‘Ik begrijp de manier waarop je reageert helemaal. Geloof me, Richard. Ik val jou en jouw gevoelens absoluut niet af. Ik was bij beide gesprekken met Mary en heb nu ook weet van haar gevoelens. Van haar leed. In de eerste bijeenkomst die ik met jou had gaf jij op een gegeven moment een twistgesprek tussen Mary en Shaun weer. Ze schreeuwden naar elkaar en het ging erover dat Shaun jou gewild had en daarna nooit meer naar jou had omgekeken. Weet je nog?’
‘Ja,’ Richard boog zijn hoofd. Het deed hem nog steeds pijn.
‘Je vroeg mij wat ze daarmee bedoelde. Ik wist dat natuurlijk niet. Je vroeg je af of zij misschien zo geworden waren door jou, dat het jouw schuld was. Daar antwoordde ik negatief op. Nooit jouw schuld!’
Richard knikte. Zo was het ook. Heel vaak had hij het er daar later opnieuw over gehad met Jocelyn en hij wist nu dat het niet zijn schuld was.
‘Ik raadde je toen aan om het te laten rusten omdat we op dat moment niet wisten wat voor pijn, verdriet en dergelijke van haar kant haar tot die woorden brachten.’ Heel bewust liet Joceyn een stilte vallen. Eentje die ze zo lang mogelijk wilde laten duren. Maar ook niet zolang dat iemand anders het woord zou nemen. ‘Nu, nadat ik haar gehoord heb, weet ik dat wel. Geloof me, ze heeft voor je gezorgd.’
‘Sorry ik … ‘
‘Nee, niet steeds sorry zeggen. Ik heb je gezegd dat ik jouw reactie kan invoelen, dat ik het begrijp. Logisch als je weet wat jij allemaal hebt meegemaakt, als je altijd het gevoel hebt gehad dat er niemand voor jou zorgde. Vanaf het moment dat jij bewust in de wereld stond, heb je er altijd zelf voorgestaan. Maar … er was ook een periode daarvoor. Een periode waarin Mary voor jou heeft gezorgd. In het begin was je volledig afhankelijk van haar. Voor alles. Zodra het enigszins kon, leerde ze jou dingen. Leerde ze jou hoe je dingen moest doen. Zo snel mogelijk. Zodra het mogelijk was, leerde ze het je. Maakt niet uit wat. Wassen, haren kammen, je schoenen veteren, noem maar op. Ze leerde het je ook omdat je enorm leergierig was.’
De tranen liepen Richard over de wangen. Het deed pijn en anderzijds … kon hij het zich heel goed voorstellen. Hij was nog steeds zo. Hij wilde dingen leren om het daarna zelf te kunnen doen. Hij had niemand nodig. Toch?
‘Herkenning, nietwaar?’ Jocelyn zag Richard knikken. Met een felle blik in haar ogen en toch een glimlach om haar mond weerhield ze Nancy ervan om troost te bieden en Edith om tissues aan te reiken. Ze wist dat hij hier doorheen moest en dat hij dat zelf zou moeten doen. Ze wist ook dat hij het kon. Nu kon wist ze, want anders zou ze de hulptroepen hebben laten helpen.
‘Maar … ‘
Maar het verzet was er ook nog, zo bemerkte ze. ‘Denk aan je broodtrommel. Je wist je er iets van te herinneren, bleef eraan hangen. Ook een stukje zorg van haar kant voor jullie beiden. Ze deed niet veel maar … deed wel iets.’
‘Maar hoe zit het dan met haar uitspraak die jij zo-even aanhaalde, toen ze zei dat hij mij had gewild en ze eigenlijk niet.’
‘Zelf kon ze geen kinderen krijgen. Een groot verdriet in haar. Ze bedoelde met die opmerking dat hij had voorgesteld dat ze het kind van Vicky zouden nemen om hun identiteit te veranderen. Dat het niet haar voorstel was geweest. “Jij hebt hem gewild! Ik niet!”, gaf Jocelyn Mary’s woorden weer die Richard eerder had genoemd. ‘Zij had altijd heel graag een kind gewild. Maar toen dat niet lukte en op een gegeven moment duidelijk werd waarom, accepteerde zij het niet kunnen krijgen van een kind.’
Richard zuchtte. ‘Stan?’
‘Toen Stan gebracht werd brak voor haar eerst een nachtmerrie aan. Vandaar dat ze zo opgefokt was die avond. Ineens stond er een vrouw voor de deur met op haar arm een kind dat van Shaun, haar man, was. Woedend was ze. Dat verklaarde haar twistgesprek met die vrouw. Ook het onderliggende daarvan. Shaun had bewezen dat hij een man was en een kind kon verwekken. Maar dat wel bij een andere vrouw, een echte vrouw. Een bij wie hij wel een kind kon verwekken. Haar onmacht. Haar angst ook om hem te verliezen, want ze bleef ondanks alles verliefd op hem. En … dat buitte hij uit. Hij mishandelde haar geestelijk door haar er regelmatig op te wijzen dat zij geen vrouw was want vrouwen hoorden kinderen te kunnen krijgen.’
‘Maar ze liet Stan helemaal alleen thuis en ik vond hem zoals ik verteld heb. En dat die eerste middag al!’
‘Shaun zou die middag vroeg thuiskomen en van alles en nog wat meenemen voor Stan. Luiers, potjes met eten, babyflesvoeding, maar hij kwam niet thuis. Hij bleef ergens drinken met vrienden. Zijn moeder, laat ik haar zo maar even noemen voor het gemak, had niet al te veel meegegeven. En dus moest ze wel snel even naar de supermarkt in de buurt toen Shaun te lang wegbleef en Stan verschoning nodig had en er geen luiers meer waren. Niet omdat ze zorgeloos was, maar juist omdat ze wilde zorgen.’
Richard snifte en haalde een hand langs zijn ogen.
‘Jij zorgde veel voor Stan. Zij ook. Want jij ging naar school. Ze vond het wel heel erg moeilijk. Ze kon amper contact met Stan maken. Hij huilde heel veel. Jij was de enige bij wie hij rustig werd, vertelde ze ons. En dan lukte het haar soms wel om hem eten te geven, zijn luier te verschonen zonder dat hij een huilbui kreeg, als jij maar in de buurt was.’
‘Oké,’ merkte Nancy op, ‘prima allemaal, maar we weten van Richard dat Mary net zo goed dronk als Shaun, ze ging met hem weekenden weg naar gokhuizen en zo … waarom dat dan allemaal?’
Max begreep Nancy’s vraag heel erg goed. Het was het dubbelzinnige in de persoon van Mary. Enerzijds toch dat zorgzame dat er was en tegelijkertijd het tegenovergestelde. Het zo snel mogelijk ervoor zorgen dat een kind als Richard zichzelf zou kunnen redden zodat zij er niet meer naar om hoefde te kijken. ‘Er is een gezegde of spreekwoord dat zegt “If you cannot beat them, join them” of te wel “Als je ze niet kunt verslaan, sluit je dan bij hen aan”.’
‘Voor mij niet duidelijk, Max!’
‘Voor mij wel,’ meldde Richard zich met een klein stemmetje. ‘Zij heeft er waarschijnlijk, zo neem ik aan, heel lang tegen gevochten.’
‘Waartegen?’
‘Tegen het alcoholgebruik van Shaun. Dat niet kunnen verslaan, het uiteindelijk opgeven en zelf ook gaan gebruiken. Een gebruik om de ellende te vergeten. Zou een verklaring kunnen zijn toch?’ richtte hij zijn vraag een Jocelyn.
Jocelyn antwoordde dat dat de waarschijnlijke gang van zaken was geweest. Daarna vertelde ze nogmaals dat Mary geprobeerd had Shaun van het drinken en gokken af te krijgen. Dat ze dat ook als voorwaarde had gesteld toen Shaun haar zijn voorstel had gedaan wat betreft Vicky en haar ongeboren kind. Het had geleken alsof Shaun woord had gehouden. Ook de eerste tijd in Canada scheen hij zich te houden aan zijn afspraak met haar. Maar daarna was het toch weer misgegaan. Daarna was het voor haar duidelijk geworden dat ze zoveel mogelijk moest zien te werken omdat ze nooit meer bedreigd wilde worden. ‘En ja … er zitten voor ons wellicht heel veel dubbelzinnigheden in haar gedrag maar … wij hebben ons dan ook nooit hoeven te verplaatsen in haar situatie. Ze heeft haar keuzes gemaakt. En heeft ten gevolge van die keuzes heel veel wroeging.’
‘Waarover onder andere? Is ze daar duidelijk in geweest?’ kwam Edith met een vraag die haar, zij het in diverse andere bewoordingen, al heel lang op de lippen lag.
‘Ze is daarin niet duidelijk geweest,’ gaf Max aan. ‘Ze werd heel vaak emotioneel op dat soort momenten.’
Nancy voelde nog steeds niet iets van medeleven met Mary. Ze kon zich haar gedrag amper voorstellen en merkte op: ‘Vanavond zijn eerder de woorden toneelspelen en toneelspel gevallen, volgens mij. Zij werd emotioneel als jullie haar om een toelichting vroegen. Is dat ook gespeeld?’
Opnieuw keken Jocelyn en Max elkaar aan. Niet omdat ze het antwoord niet wisten maar alleen om te bepalen wie het woord zou voeren. Jocelyn was de eerste die een knikje gaf en dus nam Max het woord.
‘Het is ons oordeel, onze beoordeling van Mary, dat zij oprecht is. Een toelichting zal zij geven, zo heeft ze toegezegd maar daarvoor wil zij eerst het traject van ontwenning van alcohol en pillen doorlopen hebben.’
‘Toch niet alleen maar om er daarna op terug te kunnen komen?’ Nancy bleef scherp en sceptisch.
‘Nee, Nancy, het is onze overtuiging dat zij oprecht is. Haar woorden zijn welgemeend. Ze … ‘ Jocelyn moest nadenken voor ze verder ging en daarbij keek ze even naar Richard. Zijn gezicht was niet langer meer zo spierwit als eerder. Er was weer wat kleur gekomen op zijn wangen. ‘Ze geeft om Richard en Stan. En ik weet dat dit heel vreemd kan overko… ‘
‘Nee, dat doet het bij mij niet. Niet meer,’ onderbrak Richard haar. ‘Als zij niet om Stan had gegeven had zij hem niet gezegd dat hij moest doen wat ik hem had opgedragen. Ze ging ervan uit dat hij alle drie de punten zou uitvoeren en dat ik meteen naar huis zou komen. En ja … dan was er waarschijnlijk een confrontatie gevolgd met Shaun of … of … of ze had me gezegd Stan mee weg te nemen. En daarna haar actie naar de politie. Ook dat getuigt daarvan. Ze breide het goed zodat Shaun geen poot had om op te staan als hij verhaal zou willen halen. Hoe gaat ze een verklaring geven? Want … ik weet niet of ik het aankan om haar te spreken.’
‘Dat is ook iets dat ze genoemd heeft. Ze kan het zich heel goed voorstellen dat je daar geen behoefte aan hebt. Ze heeft voorgesteld je een brief te schrijven,’ gaf Max het voorstel van Mary weer.
‘Oké. Maar … alsjeblieft bewaar hem voor mij tot ik erom vraag want ik weet niet wanneer ik eraan toe ben. Ik … ik wil … ik weet het niet.’
‘Neem je tijd, Richard, dat is iets dat ik altijd tegen je gezegd heb en dat moet je ook nu doen. Jij bent eraan toe als jij eraan toe bent.’
‘En als die dag nooit komt?’
‘Dan is het, zoals het is.’
Richard zuchtte diep. ‘Ik ga even een glas water halen voor mezelf. Wil iemand anders ook iets?’
* * *
Met de opgenomen bestelling liep Richard naar de keuken waar Nancy zich al heel snel bij hem voegde.
‘Ben je kwaad op mij?’ vroeg ze toen ze bij het aanrecht stonden.
‘Waarom?’
‘Nou ja … ik voel nog steeds alsof ik er niet aan wil dat Mary ook een goede kant zou kunnen hebben.’
‘Ik denk dat ik heel goed aanvoelde waarom jij zo vasthoudend was.’
‘Oh?’
‘Je probeert mij in bescherming te nemen. Je wilt niet dat ik opnieuw door haar bezeerd wordt. Toch?’
Nancy was verbaasd. Was het zo duidelijk geweest? ‘Ja. Dat was het. Ik zou het vreselijk vinden dat als … als zij terug in jouw leven zou komen … nou ja … dat het dan bijvoorbeeld uit zou komen dat zij toch niet zo oprecht is als Jocelyn en Max menen. Ze zou je dan opnieuw pijn doen, Richard, en dat wil ik niet! Absoluut niet!’
‘Dank je, Nancy. Ik ben heel erg blij dat je zo voor mij vecht. Maar … ze zal nooit een deel van mijn leven kunnen worden, lieve Nancy. Dat kan ik niet. Ik … ik … nou ja … heb het al eerder gezegd geloof ik … zij is nooit deel van mijn leven geweest. Ik heb haar niet geaccepteerd als één van mijn ouders. Nooit! En … dat was toch de rol die ze gehad zou moeten hebben. Een andere rol dan nu? Nee. Dat kan ik niet. Alleen die brief … die wil ik eventueel lezen maar ik denk niet dat er veel meer te lezen zal zijn dan dat we nu gehoord hebben van Max en Jocelyn. Dus … bezeren zal ze me niet. Nogmaals bedankt, Nancy. Je bent een geweldige beschermer.’
‘En … als we straks terug zijn? Wil je het dan nog wel hebben over de familie van je echte moeder?’
Richard slikte. Ja, dat was er ook nog. ‘Moeilijk. Ook zoiets waar ik nooit iets mee gehad heb.’
‘Mag ik je één vraag influisteren?’
Hij knikte.
‘Misschien dat die vraag dingen voor jou ook duidelijk maken. Vraag alsjeblieft of ze weten waarom Vicky jou niet zelf wilde opvoeden en … een tweede vraag dus ook … wanneer de familie wist van jouw bestaan.’
Het waren dingen waar hijzelf ook al aan had gedacht maar desalniettemin bedankte hij Nancy voor haar hulp. En toen had hij nog een vraag voor haar: ‘Wat maakte jou het meest boos vanavond?’
*